Joseph Conrad, The Secret Agent
Oxford World’s Classics, 2008 (org. 1907)

He was too lazy even for a mere demagogue, for a workman orator, for a leader of labour. It was too much trouble. He required a more perfect form of ease; or it might have been that he was the victim of a philosophical unbelief in the effectiveness of every human effort. Such a form of indolence requires, implies, a certain amount of intelligence. Mr Verloc was not devoid of intelligence —and at the notion of a menaced social order he would perhaps have winked to himself if there had not been an effort to make in that sign of scepticism. His big, prominent eyes were not well adapted to winking. They were rather of the sort that closes solemnly in slumber with majestic effect.

p.10

Terry Eagleton, The Meaning of Life
Oxford, 2007

Also from this book: The postmodernist tortoise

Existentialism & Postmodernists

One reason why modernists like Checkhov are so preoccupied with the possibility of meaninglessness is that modernism is old enough to remember a time when there was still meaning in plenty, or at least so the rumour has it. Meaning was around recently enough for Checkhov, Conrad, Kafka, Beckett, and their colleagues to feel stunned and dispirited by its draining away. The typical modernist work of art is still haunted by the memory of an orderly universe, and so is nostalgic enough to feel the eclipse of meaning as an anguish, a scandal, an intolerable deprivation. This is why such works so often turn around a central absence, some cryptic gap or silence which marks the spot through which sense-making has leaked away. •

Callow though postmodernist thought is on this question, there is one point on which it is surely suggestive. The nausea of a Jean-Paul Sartre or the tragic defiance of an Albert Camus, when confronted with a supposedly meaningless world, is really part of the problem to which it is a response. You are only likely to feel that the world is sickeningly pointless, as opposed to just plain old pointless, if you had inflated expectations of it in the first place. Camus and Sartre are, so to speak, old enough to recall a time when the world seemed meaningful; but if they believe that this was an illusion even then, what exactly has been lost by its disappearance? • The nihilist is just a disillusioned metaphysician. Angst is just the flip side of faith.

p.100-102

Aristotelian concept of happiness

Happiness is sometimes seen as a state of mind. But this is not how Aristotle regards it. ‘Well-being’, as we usually translate the term for happiness [the specific term Aristotle uses is ‘eudaimonia‘ —F.], is what we might call a state of soul, which for him involves not just an interior condition of being, but a disposition to behave in certain ways. As Ludwig Wittgenstein once remarked, the best image of the soul is the body. If you want to observe someone’s ‘spirit’, look at what they do. Happiness for Aristotle is attained by virtue, and virtue is above all a social practice rather than an attitude of mind. Happiness is part of a practical way of life, not some private inner contentment. •

In the case of practical or Aristotelian happiness, however, the dangers of self-deception are … acute. For how are you to know that you are living your life virtously? Perhaps a friend or observer might be a more reliable judge here than you are yourself. In fact, Aristotle might have written his books on ethics partly to put people right about what really counted as happiness. He may have assumed that there was a good deal of false consciousness on the issue. Otherwise it is hard to know why he should recommend a goal which all men and women pursue in any case.

If happiness is a state of mind, then it is arguably dependent on one’s material circumstances. It is possible to claim that you can be happy despite those circumstances, a case not far from that of Spinoza or the ancient Stoics. Yet it is grossly improbable that you could feel content living in an unsanitary, overcrowded refugee camp, having just lost your children in some natural disaster. On an Aristotelian view of happiness, however, this is even more obvious. You cannot be brave, honourable, and generous unless you are a reasonably free agent living in the kind of political conditions which foster these virtues. This is why Aristotle sees ethics and politics as intimately bound together. The good life requires a particular kind of political state —in his view, one well supplied with slaves and subjected women, who do the donkey-work while you yourself sally forth to pursue the life of excellence.

p.141-143 & 150-151

The religious concept of happiness

The frantic jouissance of seizing the day, gathering rosebuds, downing an extra glass, and living like there’s no tomorrow is a desperate strategy for outwitting death, one which seeks pointlessly to cheat it rather than to make something of it. In its frenzied hedonism, it pays homage to death it tries to disavow. For all its bravura, it is a pessimistic view, whereas the acceptance of death is a realistic one.

Besides, to be conscious of our limits, which death throws into unforgiving relief, is also to be conscious of the way we are dependent on and constrained by others. When St. Paul comments that we die eery moment, part of what he has in mind is perhaps the fact that we can only live well by buckling the self to the needs of others, in a kind of little death, or petit mort. In doing so, we rehearse and prefigure that final self-abnegation which is death. In this way, death in the sense of a ceaseless dying to self is the source of the good life. If this sounds unpleasantly slavish and self-denying, it is only because we forget that if others do this as well, the result is a form of reciprocal service which provides the context for each self to flourish. The traditional name for this reciprocity is love.

p.158

It is just this kind of bathos that Matthew sets up in his gospel, where he presents the Son of Man returning in glory surrounded by angels for the Last Judgement. Despite this off-the-peg cosmic imagery, salvation turns out to be an embarrasingly prosaic affair —a matter of feeding the hungry, giving drink to the thirsty, welcoming the stranger, and visiting the imprisoned. It has no ‘religious’ glamour or aura whatsoever. Anybody can do it. The key to the universe turns out to be not some shattering revelation, but something which a lot of decent people do anyway, with scarcely a thought. Eternity lies not in a grain of sand but in a glass of water. The cosmos revolves on comforting the sick. When you act in this way, you are sharing in the love which built the stars. To live in this way is not just to have life, but to have it in abundance.

p.164-165

Joseph Conrad, Karanlığın Yüreği
İletişim, 1994 [ orj. 1899 ] , çev. Sinan Fişek

Denizci öykülerinin dolaysız bir yalınlığı vardır, anlamları da bir incir çekirdeğini ancak doldurur. Ama Marlow (öykü anlatma merakı sayılmazsa) sıradan bir denizci değildi, ona göre öykünün anlamı çekirdek gibi içinde değil, sis belirleyen parıltı veya ay ışığının ölü yalazının ortaya çıkardığı o puslu halelerden biri gibi öykünün dışında, onu saran bir şeydi. s.10

Birer fatihtiler, bu da kaba güçten başka bir şey gerektirmiyor. Övünülecek bir şey de değil bu, çünkü senin gücün yalnızca başkalarının güçsüzlüğünden doğan bir kazadır. s.12

Danimarkalıymış— bir alışverişte nasıl olduysa aldatıldığını düşünmüş, kıyıya çıkıp köyün başındaki adamı sopayla dövmeye başlamış. Bunu duyduğumda, hiç şaşırmadım. Fresleven’in dünyanın en uysal, en sessiz adamı olduğunu söylediklerinde de şaşırmadım. Öyleydi kuşkusuz, ama birkaç yıldır kutsal görevle oradaydı; sonunda, şöyle ya da böyle, kendisine olan saygısını yeniden teyit etme ihtiyacını duymuş olmalıydı. Bu yüzden de ihtiyar zenciyi acımadan sopalamıştı. s.15

Tek gerçek duyguları, yüzde alabilmeleri için gerçekten fildişi bulunan bir yere gönderilme istekleriydi. Aralarındaki dolapların, saldırıların, kinin tek nedeni buydu — ama küçük parmaklarını kaldırıp bir iş yapmaya gelince: Asla! Hey Tanrım! Bu dünyada kimi adamın at çalmasına izin verilip kimisinin bir yulara bakmasının bile yasaklanması bir bakıma doğru bir iş. Atı çaldı. Peki. Oldu bitti. Belki binmesini biliyordur. Ama yulara öyle bir bakış biçimi vardır ki, ermişlerin en yufka yüreklisini bile adamı tekmelemeye kışkırtır. s.38-39

Hayır, çalışmaktan hoşlanmam. Tembellik edip, yapılabilecek güzel şeyleri düşlemeyi yeğlerim. Çalışmaktan hoşlanmam -kimse hoşlanmaz- ama çalışmanın içinde olan şeyden, kendini bulabilme olanağından hoşlanırım. Kendi gerçeğini -kendin için, başkaları için değil- başka hiç kimsenin bilemeyeceği şeyi bulmak… Başkaları dışa vuran oyunu görebilirler ancak, gerçek anlamını da hiçbir zaman kavrayamazlar. s.45

Müdürün kulübesinin ışıklı kapısında bir karaltı belirip yok oldu, bir saniye sonra kapının kendisi de yok oldu. Durduk ve tepinmemizin bozduğu sessizlik, toprağın derinliklerinden akarak geri geldi. s.46

Zencilere maaş olarak haftada üç kez, yirmi beş santimlik bakır tel veriliyordu. Bu parayla, ırmak kenarındaki köylerden erzak alacaklardı sözde. Bu yöntemin nasıl işlediğini anlatmaya gerek yok. Ya köy yoktu, ya halkı düşmanca davranıyordu, ya da, bizim gibi konserve, arada sırada da teke eti yiyen müdür, belirsiz bir nedenle gemiyi durdurmak istemiyordu. Telleri de yutamadıkları, ya da kanca yapıp balık tutamadıklarına göre, bu cömert maaşların ne işe yarayabileceğini aklım almıyordu. Büyük ve onurlu bir ticaret şirketine yaraşır bir düzenlilikle ödendiklerini kabul etmeliyim ama. s.63

Eğer insanda temiz, art niyetsiz, zorluklarla dolu bir serüven tutkusu var olmuşsa, bu yamalı gençte var olmuştu. Bu alçakgönüllü, pırıl pırıl ateşi içinde taşımasını, neredeyse kıskanıyordum. Bu ateş benliğiyle ilgili her şeyi öylesine yok etmişti ki, konuşurken bile, anlattıklarının onun başından -karşınızda duran bu adamın- başından geçtiğini unutuyordunuz. Kurtz’a olan bağlılığını kıskanmıyordum ama. Düşünmemişti bunun üzerine. Hevesli bir kadercilikle kabullenmişti, birdenbire doğuveren bu bağlılığı. Şimdiye dek karşısına çıkan tehlikelerin en büyüğü de buydu, bence. s.84

Taşıyıcılar tekrar ilerlemeye başlayınca sedye sarsıldı ve aynı anda yerlilerin, ayırdedilir tek bir hareket olmaksızın çekildiklerini fark ettim; bu yaratıkları birdenbire fırlatan orman, uzun bir soluk alır gibi, onları tekrar içine çekmişti. s.90

Tuhaftır yaşam — acımasız mantığın boş bir amaca yönelik gizemli düzeni. Yaşamdan umulacak tek şey, insanın biraz kendini öğrenmesi -o da geç olur hep- ve bitmek bilmeyen bir yığın pişmanlık. Ölümle dövüştüm ben. Düşünebileceğiniz en can sıkıcı karşılaşmadır bu. Elle tutulmaz bir pusun içinde yer alır, ayağınızın altında bir şey yoktur, çevrenizde bir şey yoktur, seyirci yoktur, gürültü yoktur, ün yoktur, büyük bir kazanma isteği yoktur, büyük bir yenilgi korkusu yoktur, ılık bir umursamazlıkla dolu sağlıksız bir havada, kendi haklılığınıza inanmadan, rakibinizinkine hiç mi hiç inanmadan, sürer gider. Bilgiçliğin son aşaması buysa eğer, yaşam sandığımızdan da gizemli bir bilmece demek. … Kurtz’ün olağanüstü bir adam olduğunu bu yüzden doğruluyorum. Söyleyecek bir sözü vardı. Söyledi. … Özetlemişti - yargılamıştı. ‘Ne dehşet!’ Olağanüstü bir adamdı. s.104-105